Pobyt i praca obywateli Ukrainy w Polsce + opis zmian po 30 września 2025
W ciągu ostatnich trzech lat Polska stała się jednym z głównych krajów schronienia dla obywateli Ukrainy uciekających przed konfliktem zbrojnym. Według danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców, na koniec 2024 roku w Polsce przebywało ponad 950 tysięcy obywateli Ukrainy objętych ochroną czasową. Zatrudnianie obywateli Ukrainy stało się dla wielu przedsiębiorców szansą na uzupełnienie braków kadrowych, szczególnie w branżach takich jak budownictwo, gastronomia czy opieka zdrowotna. Obywatele Ukrainy korzystają w Polsce z ochrony czasowej, pod warunkiem że nie korzystają z takiej ochrony na terenie innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy. Termin ich legalnego pobytu w Polsce upłynie z dniem 30 września br. Jakie zmiany nastąpią w zakresie pobuty i pracy obywateli Ukrainy w 2025 r.?
Na czym polega ochrona czasowa?
Ochrona czasowa to szczególny instrument prawny regulowany przez dyrektywę 2001/55/WE Rady UE oraz ustawę o pomocy obywatelom Ukrainy. Zapewnia ona natychmiastową ochronę zbiorową osobom przesiedlonym, bez konieczności prowadzenia indywidualnego postępowania o nadanie statusu uchodźcy.
Uprawnienia wynikające z ochrony czasowej obejmują:
legalny pobyt na terytorium RP,
dostęp do rynku pracy bez potrzeby uzyskiwania zezwolenia na pracę,
dostęp do bezpłatnej opieki zdrowotnej w ramach NFZ,
prawo do zakwaterowania i pomocy społecznej,
dostęp dzieci do publicznego systemu oświaty.
Podpowiedź Biura AGDO:
Jeśli Twój pracownik jest objęty ochroną czasową, warto już teraz zacząć przygotowywać plan legalizacji jego pobytu na przyszłość. Zachęcaj do składania wniosków o pobyt czasowy lub kartę CUKR wcześniej – unikniesz przerw w zatrudnieniu.
Aktualne przepisy dotyczące pobytu obywateli Ukrainy
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy, osoby, które przybyły legalnie po 24 lutego 2022 r., mają zagwarantowany legalny pobyt do 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium RP przez matkę, w okresie dotyczącym pobytu matki. Ta sama zasada znajduje zastosowanie w odniesieniu do obywatela Ukrainy posiadającego Kartę Polaka, który opuścił Ukrainę w okresie od dnia 24 lutego 2022 r., a następnie przybył legalnie do Polski i zadeklarował pozostanie w tym kraju.
Rada UE decyzją 2024/1836 przedłużyła tymczasową ochronę do 4 marca 2026 r., lecz polski ustawodawca jeszcze nie wdrożył tych rozwiązań do krajowego porządku prawnego.
Zasady zatrudniania obywateli Ukrainy
Pracodawca może zatrudnić obywatela Ukrainy jeśli spełnione są łącznie wszystkie następujące warunki:
- obywatel Ukrainy przebywa legalnie na terytorium Polski lub jego pobyt na terytorium Polski uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy (…)
- podmiot powierzający wykonywanie pracy powiadomi, w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy, powiatowy urząd pracy właściwy ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania podmiotu o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi,
- wymiar czasu pracy nie jest niższy niż wskazany w powiadomieniu lub liczba godzin nie jest mniejsza niż wskazana w powiadomieniu,
- otrzymuje wynagrodzenie w wysokości nie niższej niż określona w powiadomieniu lub ustalonej według stawki określonej w powiadomieniu, proporcjonalnie zwiększonej w przypadku podwyższenia wymiaru czasu pracy lub liczby godzin pracy,
- wynagrodzenie, które otrzymuje obywatel Ukrainy, spełnia wymogi określone w przepisach o minimalnym wynagrodzeniu – w przypadkach gdy przepisy te mają zastosowanie.
- Zatrudnienie jest realizowane w oparciu o umowę o pracę lub cywilnoprawną.
Podpowiedź Biura AGDO:
Twórz i aktualizuj wewnętrzne listy kontrolne dla zatrudniania cudzoziemców. Checklista: powiadomienie PUP, kopia paszportu, dokument pobytowy – to pomoże uniknąć błędów i mandatów podczas kontroli.
Co zmienia się po 30 września 2025?
Po tej dacie wg stanu na dzień 26.04.2025 r.:
- automatyczna legalność pobytu obywatela Ukrainy wygasa,
- kontynuacja pobytu wymaga uzyskania nowego tytułu pobytowego:
- zezwolenia na pobyt czasowy (art. 114 ustawy o cudzoziemcach),
- lub nowej karty pobytu CUKR.
Brak uregulowania statusu skutkuje koniecznością opuszczenia Polski.
Nowa karta pobytu CUKR
Zgodnie z zapowiedziami Urzędu do spraw Cudzoziemców jesienią 2025 r. ma zostać uruchomiona specjalna usługa on-line w zakresie ubiegania się o kartę pobytu z adnotacją CUKR. Ta nowa procedura zastąpi tradycyjną decyzję papierową nowocześniejszą i łatwiejszą w użytkowaniu plastikową kartą.
Status CUKR (Czasowa Ustawa o Kwalifikowanej Rejestracji) to specjalne tymczasowe zezwolenie na pobyt, z którego będą mogli skorzystać wszyscy obywatele Ukrainy korzystający z ochrony czasowej w Polsce (niezależnie od celu pobytu), po spełnieniu warunków określonych w ustawie o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, tzn. wnioskodawca będzie musiał:
- posiadać nieprzerwany status UKR przynajmniej przez 365 dni
- w dniu 4 marca 2024 r. posiadać status UKR,
- w dniu złożenia wniosku o wydanie karty pobytu posiadać status UKR
Wg najnowszych informacji karta CUKR ma być ważna przez 3 lata, Aktualnie nie mamy oficjalnych informacji na temat wdrożenia tej nowej procedury, gdyż ostateczna data jest zależna od możliwości technicznych i postępu prac nad nowym systemem telekomunikacyjnym.
Obowiązki pracodawców a pobyt i praca obywateli Ukrainy w Polsce
Weryfikacja aktualnego tytułu pobytowego każdego pracownika.
Aktualizacja powiadomień w PUP w przypadku zmiany dokumentu.
Archiwizacja kopii dokumentów uprawniających do pracy.
Podpowiedź Biura AGDO:
Regularnie przypominaj swoim pracownikom z Ukrainy o konieczności odnawiania dokumentów. Najlepiej ustal procedurę wewnętrzną, aby co x miesięcy aktualizować dokumentację i sprawdzać ewentualne braki. Brak aktualnej dokumentacji to Twój realny problem, nie Twoich pracowników.
Ryzyka dla pracodawców
Zatrudnienie cudzoziemca bez ważnego tytułu pobytowego lub bez wymaganych powiadomień skutkuje:
grzywną do 30 000 zł na podstawie art. 120 ustawy o promocji zatrudnienia,
sankcjami administracyjnymi, w tym możliwością wykluczenia z przetargów publicznych,
odpowiedzialnością karną za nielegalne zatrudnianie cudzoziemców.
Pobyt i praca obywateli Ukrainy w Polsce – najważniejsze informacje
Tak. Wniosek o kartę CUKR składa obywatel Ukrainy samodzielnie, za pośrednictwem elektronicznego systemu Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Pracodawca może jednak wspierać pracownika, przypominając o terminach i pomagając w przygotowaniu dokumentów.
Nie. Zatrudnienie cudzoziemca bez ważnego dokumentu pobytowego (np. karta CUKR, zezwolenie na pobyt czasowy) grozi wysokimi karami finansowymi oraz sankcjami administracyjnymi. Każdy pracownik musi mieć aktualny, legalizujący dokument pobytowy.
Nie. Chociaż decyzją Rady UE ochrona czasowa została przedłużona do marca 2026 r., w Polsce nie następuje automatyczne przedłużenie. Każda osoba musi samodzielnie zabezpieczyć swój status, np. przez uzyskanie karty CUKR lub zezwolenia na pobyt czasowy.
Pracodawca ponosi odpowiedzialność za nielegalne zatrudnienie cudzoziemca, co może skutkować grzywną do 30 000 zł, zakazem udziału w przetargach publicznych oraz negatywnymi konsekwencjami wizerunkowymi.
Tak, choć nie jest to jego obowiązek formalny. Biuro rachunkowe AGDO rekomenduje aktywne wsparcie pracowników: przypomnienia o terminach, pomoc w kompletowaniu dokumentów oraz edukację w zakresie wymaganych formalności.
Tak. Osoby samozatrudnione także muszą zabezpieczyć swój dalszy pobyt w Polsce, składając wniosek o pobyt czasowy lub korzystając z procedury CUKR.
Ważne źródła informacji
Artykuł przygotowany przez AGDO — nowoczesne biuro rachunkowe dla nowoczesnych przedsiębiorców.